آی یو دی،(IUD) وسیله‌ای است که داخل رحم گذاشته و برای مدت 3 تا 8 سال می تواند از بارداری پیشگیری کند.

انواع گوناگون، پلاستیکی و با پوششی از فلزات( مس، طلا و..)  و هورمونی وجود دارد. به عنوان مثال IUD میرنا( Mirena) حاوی لوونورجسترول (یک هورمون پروژستین و فاقد استروژن) است که باعث تغییراتی روی مخاط گردن رحم و پوشش رحم شده و باعث اختلال در رسیدن اسپرم به رحم و اختلال در باروری تخمک و دستیابی به رحم می شود. در رحم به آهستگی این هورمون را آزاد می کند و از بارداری برای 5 سال پیشگیری می کند. میرنا هم میزان خونریزی را کاهش می دهد و هم به دلیل خمیدگی بازوهای آن درد قاعدگی با وجود آن کمتر است. 

 این نوع از آی یو دی ها خود به عنوان درمان خونریزی های شدید حوالی یائسگی نیز کاربرد دارد. پیشگیری از بارداری توسط میرنا حدود 99%  و تا 5 سال است و در صورت خروج بسرعت قدرت باروری شخص بر می گردد. در ضمن  به دلیل افزایش ضخامت ترشحات دهانه رحمی باعث کاهش بیماری التهابی لگن و عفونت های رحمی می گردد. انواع دیگر آی یو دی های هورمونی به نام های لیلتا و اسکایلا هستند.

آی یو دی های مسی یا پاراگراد، حاوی سیم فلزی مسی است و هورمونی نیست. این مدل از IUD  همچنین می‌تواند به عنوان یک فرم کنترل اضطراری بارداری پس از داشتن یک رابطه جنسی محافظت نشده باشد. اگر در عرض پنج روز پس از داشتن رابطه جنسی غیر محافظت شده یا نارسایی وسایل پیشگیری از بارداری، آی یو دی گذاشته شده باشد، در پیشگیری از بارداری تقریبا ۱۰۰ درصد موثر است؛ و در غیر اینصورت در صورت استفاده بلند مدت، تا 8 سال اثر بخشی خواهد داشت. شکل کلی IUD اغلب شبیه حرف T انگلیسی است. محل اصلی قرار گرفتن آن در حفره رحم است.

آی یودی ها،TCu 380 A  یا (Copper) نیز به شکل T بوده و به مدت 8 سال مس آزاد می کند. 

آی یودی cu safe 300  به مدت 3 سال اثر خواهند داشت، اما مهمترین نکته مفید این دستگاه، سایز کوچک آن است بنابراین درد و خونریزی موقع پریود آن کمتر است. به طور کلی 6 هفته پس از زایمان و 2 هفته پس از سقط می توان درون رحم کارگذاری کرد و روشی ایده آل برای جلوگیری از بارداری در خانم های شیرده محسوب می شود زیرا هورمون پروژسترون آن تاثیری روی کمیت و کیفیت شیر مادر بجا نمی گذارد. 

در مواردی که فرد از درد و خونریزی موقع پریود ناشی از بیماری آندومتریوز رنج می برد، این مدل IUD می تواند خونریزی رحمی را کاهش دهد. لذا این روش برای درمان کم خونی فقر آهن ناشی از خونریزی‌های رحمی بسیار موثر است. در صورتی که ماما و یا پزشک متخصص زنان پس از یک معاینه لگنی و گرفتن آزمایش پاپ اسمیر تشخیص بدهد که این روش برای شما مناسب است، می توانید در روزهای خونریزی قاعدگی خود اقدام به گذاشتن IUD نمایید. نیازی به استفاده از بی حسی نیست و کافیست که نیم تا 1 ساعت قبل از مراجعه ،یک کپسول مفنامیک اسید، یا  داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (نظیر ۶۰۰ تا ۸۰۰ میلیگرم ایبوپروفن- مورتین یا ادویل) مصرف کنید. مسکن دیگری میل شود. پس از کار گذاشتن آی یو دی نیازی به استراحت اضافه ندارید، تنها در روزهای اول، سعی کنید از حمل وسایل سنگین، پریدن، استفاده از پله و پیاده روی زیاد خودداری کنید زیرا امکان خروج خودبخود IUD را افزایش می دهد. 

در ماه اول هنوز IUD اثر کاملی ندارد، بنابراین بهتر است از یک روش پیشگیری از بارداری دیگری مانند کاندوم و یا روش طبیعی استفاده کنید. گذاشتن IUD هیچ تداخلی با تماس جنسی ندارد.

به چند نکته توجه داشته باشید: 

  • استفاده از IUD می تواند ترشحات رحمی را افزایش دهد، اما اگر ترشحات عفونی، بدبو هستند و با خارش و سوزش همراه بوده و رنگ آن تغییر کرده است، بهتر است با ماما و یا پزشک خود مطرح نمایید.
  • خانم هایی که خونریزی شدید قاعدگی با دفع لخته خون دارند و یا آنمی شدید دارند، و خونریزی رحمی بدون علت مشخص دارند، اولین اقدام قبل از گذاشتن IUD، درمان این موارد خواهد بود.
  • پس از کارگذاری آی یو دی لازم است که فرد یک ماه پس از کارگذاری و سپس هر 6ماه یکبار برای معاینه، مراجعه نماید.
  • هر زمان که بعد از گذاشتن IUD تصمیم به بارداری داشتید، می توانید در زمان خونریزی پریودی مراجعه کرده، و براحتی آن را خارج نمایید.